DSC02903

ΡΩΣΙΚΗ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗ

Με το πέρασμα των αιώνων, η χαρακτική στη Ρωσία εξελίσσεται παράλληλα με την ευρωπαϊκή, με μεγάλη επιρροή των πολιτικών καθεστώτων και ειδικά χαρακτηριστικά. Οι ξυλογραφίες κυρίως διακοσμούν θρησκευτικά βιβλία από τον 16ον αιώνα, ενώ την ίδια ανάπτυξη με τη λαϊκή χαρακτική της υπόλοιπης Ευρώπη γνωρίζει το Lubok, με θέματα από τη θρησκεία, την κοινωνία και τη λογοτεχνία-λαογραφία. Ακολουθεί την εξέλιξη των τεχνικών, από την ξυλογραφία μέχρι και τη λιθογραφία τον 19ον αιώνα.  Η χαλκογραφία εμφανίζεται την εποχή του Πέτρου του Μεγάλου, ο οποίος στις αρχές του 18ου αιώνα προσκαλεί στην Αγία Πετρούπολη δυτικούς καλλιτέχνες. Η χαλκογραφία εξυπηρετεί τους σκοπούς του, με σκηνές μαχών, και ιδιαίτερα με προσωπογραφίες. Με τους τσάρους οι οποίοι τον διαδέχονται, αυλικές σκηνές, προσωπογραφίες, όψεις παλατιών, μεγαλειωδών κτηρίων, πολλαπλασιάζονται. Ο διαφωτισμός συμβάλλει στην εκτύπωση εικονογραφημένων βιβλίων, τουλάχιστον στον τομέα των επιστημών. Τον 19ον  αιώνα παρακμάζει η χαλκογραφία με καλέμι, εκτός από την εικονογράφηση βιβλίων με σκηνές χαραγμένες στο ατσάλι. Αντίθετα, η λιθογραφία υιοθετείται τόσο για τοπία, προσωπογραφίες, όσο και αναπαραγωγές έργων Ρώσων καλλιτεχνών. Δεν λείπουν ούτε γελοιογραφίες, ούτε επιστημονικές απεικονίσεις αρχαιοτήτων. 

Ακολουθώντας το παράδειγμα της Δυτικής Ευρώπης, η οξυγραφία ξαναζωντανεύει στο τέλος του 19ου αιώνα με χαράκτες-δημιουργούς, οι οποίοι τη συνδυάζουν με άλλες μεθόδους της χαλκογραφίας.

Στην περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης, η χαρακτική έχει τη δική της θέση. Εκτός από τα μνημειακά έργα του σοβιετικού ρεαλισμού – γλυπτά και ζωγραφιές, και η λιθογραφία αποτελεί ένα αποτελεσματικό φορέα για τη διάδοση της ιδεολογίας. Όμως η μικρών διαστάσεων χαρακτική, γνωστή στην Ευρώπη χάρη σε αρκετές εκθέσεις, ακολουθεί τον δικό της δρόμο: από τη μια, τα φτηνά υλικά – ξύλο και λινόλεουμ – δεσπόζουν στη χαρακτική, η οποία αποκτά μια εξαιρετική ποιότητα. Λινογραφία και ξυλογραφία συνδυάζονται συχνά για τη δημιουργία έργων με εξαιρετικές τονικές διαβαθμίσεις. Από την άλλη, οι χαράκτες, σπουδασμένοι πριν ή μετά την επανάσταση, δημιουργούν ελεύθερα: Κάποιοι χαράσσουν σκηνές και τοπία που δοξάζουν το καθεστώς, άλλοι συνεχίζουν την παράδοση της ρωπογραφίας (αναπαράσταση σκηνών της καθημερινότητας) και προπάντων εξυμνούν την ομορφιά των τοπίων, τόσο στη φύση όσο και στα κτήρια και στις πόλεις τους.

Η ξυλογραφία σε όρθιο ξύλο, η οποία προτιμάται για την εικονογράφηση λογοτεχνικών βιβλίων φτάνει σε υψηλότατο βαθμό εκφραστικότητας και δεξιότητας.

Ο Vladimir Favorsky, διάσημος και στη Δυτική Ευρώπη από τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ΄30, εικονογραφεί μεγάλα έργα τόσο της ρωσικής όσο και της ξένης λογοτεχνίας – μυθιστορήματα και διηγήματα, θεατρικά, ποιήματα, μελέτες – , για εκδόσεις των έργων μεταφρασμένων στα ρωσικά.

Για 40 χρόνια, δημιουργεί χωρίς δογματισμό, με ρεαλισμό αλλά και ευαισθησία και μια τάση προς το κλασικισμό. 

Σπουδασμένοι στη Σοβιετική Ένωση ή στη μεταγενέστερη Ρωσική Ομοσπονδία, οι σύγχρονοι χαράκτες συμβαδίζουν με τους προβληματισμούς και πειραματισμούς των χαρακτών του υπόλοιπου κόσμου.