DSC02882

Η ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗ

Σχεδόν άγνωστη είναι η χαρακτική στην Κύπρο σε όλη τη διάρκεια της ξένης κυριαρχίας της, δηλαδή από τον 12ον αιώνα. Ενώ ξένα χαρακτικά, πρώτα θρησκευτικά και χαρτογραφικά (κατά τον 15ον έως τον 17ον αιώνα), μεταγενέστερα με αρχαιολογικό, λαογραφικό και ιστορικό περιεχόμενο  (17ον - 19ον αιώνες) φιλοτεχνούνται για την Κύπρο, και χαραγμένες ξύλινες μήτρες τυπώνονται παραδοσιακά στο ψωμί (“τυπάρκα”) και στο ύφασμα, για τα σταμπωτά μαντήλια, όμως δεν υπάρχουν χαράκτες, με την καλλιτεχνική έννοια του όρου. 

Στην εποχή του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, ο Τηλέμαχος Κάνθος, μετά από τις σπουδές του στην Αθήνα, όπου μαθαίνει χαρακτική στο εργαστήρι του Γ. Κεφαλληνού, αρχίζει να χαράσσει, κυρίως το ξύλο, τυπώνοντας με το χέρι. Αντλεί από τότε την έμπνευσή του από τον τόπο του, απεικονίζοντας τοπία και απλούς ανθρώπους της Κύπρου, σκηνές της παραδοσιακής ζωής της υπαίθρου, ενώ η τραγική σύγχρονη ιστορία του νησιού, ιδιαίτερα η εισβολή του 1974, προσδίδει στις ξυλογραφίες του δραματικότητα, μέσα από τη λιτή εκφραστικότητα της χαρακτικής του γλώσσας.

Τόσο αυτοδίδακτοι όσο και σπουδασμένοι καλλιτέχνες τις ίδιας γενιάς με τον Κάνθο και της επόμενης πειραματίζονται με διάφορες τεχνικές της χαρακτικής, ιδίως την ξυλογραφία και τη λινογραφία.

Τη δεκαετία του 70, δύο σημαντικοί ζωγράφοι, σπουδασμένοι και οι δύο στο Λονδίνο και “επαναστάτες” καλλιτέχνες στην Κύπρο, ο Στέλιος Βότσης και ο Στας Παράσκος, ασχολούνται περιστασιακά με τη μεταξοτυπία, η οποία τους επιτρέπει να χρησιμοποιήσουν τη ζωγραφική τους γλώσσα στην τέχνη της χαρακτικής. Από τότε, άλλοι καλλιτέχνες, με γνώσεις φερμένες μέσα από τις καλλιτεχνικές τους εμπειρίες στο εξωτερικό, δημιουργούν – μεταξύ άλλων έργων τέχνης – χαρακτικά διάφορων τεχνικών.

Νέος αυτοδίδακτος ζωγράφος και χαράκτης, ο Χαμπής συναντιέται με τον Α. Τάσσο, ο οποίος του χαρίζει τα πρώτα του μαθήματα χαρακτικής. Μετά τις σπουδές του στη Μόσχα, αφιερώνει όλη την καλλιτεχνική του ζωή στη χαρακτική, δημιουργώντας ξυλογραφίες, λιθογραφίες, οξυγραφίες αλλά προπάντων λινογραφίες και μεταξοτυπίες. Σχεδόν όλα τα έργα του μαρτυρούν τη βαθειά του αγάπη για την Κύπρο. Άμεσα δεμένα με τα γεγονότα που ζει ο τόπος του και ο ίδιος, ως πρόσφυγας, εξιστορούν «τις συμφορές του πολέμου», τη θλίψη των ξεριζωμένων. Απεικονίζει επίσης τοπία, παραδοσιακά στοιχεία της αρχιτεκτονικής και της τέχνης, από την αρχαιότητα, και σκηνές από τα έθιμα. Ένα μεγάλο μέρος του έργου του αποτελείται από εικονογραφήσεις κυπριακών παραμυθιών. Σειρές ή ενιαίες συνθέσεις κείμενο-εικόνα, όπως στα παλιά ξυλογραφικά βιβλία, οι εικονογραφήσεις του είναι πάντα χαρακτικά. Η παραγωγή του σύγχρονου βιβλίου ακολουθεί.

Η λινογραφία αποτελεί το αγαπημένο μέσο έκφρασης του ζωγράφου Φρίξου Παπαντωνίου, όταν ασχολείται με τη χαρακτική. Με μια πολύ προσωπική γλώσσα, συνδυάζει στις λινογραφίες του την παραδοσιακή χάραξη με μαχαίρια και “οξυγραφημένες” επιφάνειες.

Στις περισσότερες, συχνά έγχρωμες, λινογραφίες του, ο ζωγράφος Παναγιώτης Λάρκος εξυμνεί με λυρική γλώσσα τις ομορφιές των τοπίων της Κύπρου, την μακραίωνη ιστορία της, ή θρηνεί με συμβολισμό και σκληρότητα την τραγωδία της πατρίδας του, στηλιτεύοντας τον εισβολέα.

Οι σύγχρονοι Κύπριοι καλλιτέχνες –  ζωγράφοι, γλύπτες, κ.ά, αποκλειστικά χαράκτες – υιοθετούν όλες τις τεχνικές και μεθόδους της χαρακτικής στο χαραγμένο τους έργο. Οι νέοι ιδιαίτερα, πειραματίζονται, συνδυάζουν τεχνικές, δημιουργώντας και τρισδιάστατα χαρακτικά και χαρακτικά-αντικείμενα.

Η συλλογή του Μουσείου Χαρακτικής Χαμπή παρουσιάζει φυσικά και έργα Τουρκοκυπρίων χαρακτών, οι οποίοι, ως σύγχρονοι καλλιτέχνες, χαρακτηρίζονται από τις ίδιες τάσεις.