DSC03119

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗ

Η χαρακτική στην Ελλάδα και την Κύπρο έχουν στενές σχέσεις, αν και έχει πιο παλιές ρίζες η ελληνική χαρακτική από την κυπριακή. Η ανώνυμη λιθογραφία που ακεικονίζει τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό το μαρτυράει: η προσωπογραφία ενός μάρτυρα της ιστορίας της ορθόδοξης Κύπρου εντάσσεται μέσα σε ένα πλαίσιο που συνοδεύει προσωπογραφίες και άλλων προσωπικοτήτων του «Ελληνικού Πανθέου». Παραγγελία ενός κυπριακού ομίλου, τυπώνεται στην Κέρκυρα από το λιθογραφείο “Ασπιώτης”.

Η Ελλάδα υπό οθωμανική κυριαρχία δεν γνωρίζει τη χαρακτική, αν και στον 18ον αιώνα κυκλοφορούν, όπως σε όλη την Ευρώπη, θρησκευτικές έντυπες εικόνες ως προσκυνητάρια, και υπάρχουν λίγα χαρακτικά με κοσμικά θέματα στα Ιόνια νησιά, υπό την πολιτισμική επιρροή της Ιταλίας. Τον 19ον αιώνα, χαράκτες-τεχνίτες χαράσσουν το όρθιο ξύλο για να αντιγράψουν σχέδια από ξένους καλλιτέχνες για την εικονογράφηση βιβλίων και περιοδικών. Η έντεχνη χαρακτική εμφανίζεται στα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα, όταν Έλληνες ζωγράφοι αρχίζουν να σπουδάζουν στη Δυτική Ευρώπη, συχνά στο Παρίσι, όπου μαθαίνουν τη χαρακτική. Τυπώνονται οι πρώτες ξυλογραφίες, και μετά το 1900, οι πρώτες χαλκογραφίες. Μετά το 1930, ο Γιάννης Κεφαλληνός γίνεται ο πρώτος κάτοχος της έδρας χαρακτικής στην Ανώτατη Σχολή Τεχνών Αθηνών, και ανοίγει ένα εργαστήρι όπου μορφώνεται η πρώτη γενιά των χαρακτών της ελληνικής σχολής, με χαράκτες από την Ελλάδα και την Κύπρο: μεταξύ άλλων τους Α. Τάσσο, Βάσω Κατράκη, Τηλέμαχο Κάνθο, των οποίων παρουσιάζονται έργα στον κατάλογο αυτό.

Ο Δημήτριος Γαλάνης εγκαθίσταται στο Παρίσι το 1900, και μετά το 1918 στρέφεται προς τη χαρακτική η οποία γίνεται το μοναδικό πλέον μέσο έκφρασής του. Πιο γνωστός στην Ευρώπη ως Galanis, φιλοτεχνεί ξυλογραφίες σε όρθιο ξύλο, λιθογραφίες και χαλκογραφίες. Περιζήτητος εικονογράφος, χαράσσει για την εικονογράφηση πολλών βιβλίων Γάλλων συγγραφέων.

Η Βάσω Κατράκη, της οποίας η τέχνη μπορεί να χαρακτηριστεί από τον ανθρωποκεντρισμό και τον εξπρεσσιονισμό, χαράσσει κυρίως το πλάγιο ξύλο και την πέτρα (την οποία τυπώνει σαν το ξύλο, υψητυπία). Καθαρές και λιτές γραμμές, πλακάτες επιφάνειες με έντονη αντίθεση του μαύρου και του άσπρου προσδίδουν στα χαρακτικά της τη συγκίνηση ενός αρχέγονου και δυνατού ανθρωπισμού.

Ο Α. Τάσσος, μαθητής του Κεφαλληνού μέχρι το 1939, αφιερώνει τη ζωή του στη χαρακτική – κυρίως την ξυλογραφία – μέσα από την οποία δεν παύει να απεικονίζει τον απλό λαό, για τον οποίο η στρατευμένη του χαρακτική μάχεται, για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη.

Το 1969, μετά την απόπειρα του Αλέκου Παναγούλη να δολοφονήσει τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο, η σειρά Οι Τυραννοκτόνοι είναι αφιερωμένη στους τυραννοκτόνους Αρμόδιο και Αριστογείτονα και όλους όσοι παλεύουν κατά της δικτατορίας.

Γενικότερα, η εμπειρία της δικτατορίας του Μεταξά, του εμφύλιου πολέμου και της χούντας, αντηχεί στα έργα αρκετών χαρακτών, των οποίων τα ιδανικά καταπατούνται.

Ξυλογραφίες και σε πλάγιο και σε όρθιο ξύλο, λινογραφίες, λιθογραφίες, φιλοτεχνημένες από χαράκτες, οι οποίοι είχαν αποκτήσει μια ευρεία πείρα στην χαρακτική στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, μαρτυρούν την ποικιλία τόσο των τεχνικών όσο και της προσωπικής γλώσσας των Ελλήνων χαρακτών.

Καταξιωμένοι ζωγράφοι και γλύπτες στρέφονται επίσης προς τη χαρακτική, συμπληρώνοντας τους πειραματισμούς τους με τη χρήση διάφορων – συχνά συνδυασμένων στα έργα τους – τεχνικών της χαλκογραφίας-βαθυτυπίας.

Όλη η ζωή και το έργο του Θόδωρου σημαδεύονται από τους προβληματισμούς του για τον χρόνο, την κίνηση. Από το 1960, ο τροχός ως μοτίβο στη δουλειά του συμπυκνώνει τις διάφορες πλευρές αυτού του φάσματος των καλλιτεχνικών πειραματισμών του.

Πολύπλευρη είναι η δουλειά του κορυφαίου εικαστικού – αλλά και συγγραφέα – Χρόνη Μπότσογλου, με ζωγραφιές, γλυπτά και χαρακτικά – μέχρι και και στη θεματολογία του, και στη χαρακτική την ίδια: ξυλογραφίες, χαλκογραφίες με διάφορες μεθόδους αλλά και ψηφιακά χαρακτικά, συνθέτουν ένα πλούσιο χαρακτικό έργο.

Οι γενιές νεότερων χαρακτών συνεχίζουν την πλούσια παράδοση, ακολουθώντας τις τάσεις της ευρωπαϊκης χαρακτικής, δημιουργώντας με ελεύθερη έμνευση έργα διάφορων και μικτών τεχνικών. 

Η Δήμητρα Σιατερλή, συνιδρύτρια – με τον Pino Pandolfini – του Κέντρου Χαρακτικής Αθηνών, πειραματίζεται, ως εικαστικός, με υλικά, τεχνικές και τεχνολογίες. Ένα μεγάλο μέρος της δημιουργίας της είναι χαρακτικά: εξερευνεί τις μεθόδους της χαλκογραφίας, τις συνδυάζει, ταξιδεύοντας το κοινό σε έναν κόσμο αρχέτυπων μορφών και σκηνών.