DSC02947

Η χαρακτική στην Ευρώπη 18ος αιώνας

Στον 18ον αιώνα, χρυσό αιώνα της χαρακτικής στην Ευρώπη, κυριαρχεί η χαλκογραφία, της οποίας οι μέθοδοι όλο και τελειοποιούνται, με την έγχρωμη χαρακτική, την εμφάνιση της χαλκογραφίας μίμησης κραγιονιού, της ακουατίντας. Η άφθονη ποικιλία των θεμάτων, τα οποία αντικαθρεφτίζουν τις ανάγκες όλων των στρωμάτων της κοινωνίας και τις αναζητήσεις των καλλιτεχνών και η ευρεία διάδοση των χαρακτικών χαρακτηρίζει την παραγωγή της χαρακτικής. Μακριά από μια στάση περιφρόνησης, οι ζωγράφοι οι ίδιοι χαράσσουν και εικονογραφούν τα μεγάλα λογοτεχνικά κείμενα. Εμφανίζεται το επάγγελμα του εικονογράφου, ο οποίος εξειδικεύεται στην καλλιτεχνική ή επιστημονική εικονογράφηση. 

Οι μεγάλοι συλλέκτες τέχνης πληρώνουν τους πιο σπουδαίους χαράκτες για να αντιγράψουν τη συλλογή τους μέσα σε εντυπωσιακά λευκώματα, ενώ κάθε χρόνο παρουσιάζονται και πωλούνται μεγάλες χαρακτικές αναπαραγωγές των ζωγραφικών έργων που δημιουργούνται. 

 Αμέτρητες χαλκογραφίες για την αρχαιότητα και τους μύθους της δίνουν την ευκαιρία σε ένα μεγαλύτερο φάσμα ανθρώπων να ταξιδέψουν στον χρόνο, αλλά και τον χώρο, εικονογραφώντας πλούσιες εκδόσεις περιηγητών-σχεδιαστών, πασίγνωστα κείμενα της λογοτεχνίας. Περισσότερο από ποτέ, η μυθολογία είναι επίσης μια πηγή για τους καλλιτέχνες για ανάδειξη της δεξιοτεχνίας και των αισθητικών τους επιλογών.

Χαλκογραφίες μεγάλων διαστάσεων, οι οποίες αντιγράφουν ζωγραφιές από διάφορες καλλιτεχνικές σχολές της Ευρώπης, φιλοτεχνούνται από διάσημους χαράκτες, των οποίων ξεχωρίζει η τεχνική – ακρίβεια του σχεδίου, απόδοση των τόνων, των πλάνων και των εκφράσεων των προσώπων. Οι ρωπογραφίες (αναπαράσταση σκηνών της καθημερινότητας) είναι στη μόδα, επιρρεασμένες από την παράδοση της φλαμανδικής σχολής.

Μερικοί ζωγράφοι-χαράκτες, επιθυμώντας να δώσουν στις χαλκογραφίες τα χρώματα της ζωγραφικής τους, εφευρίσκουν νέες τεχνικές και χρησιμοποιούν δύο ή περισσότερες πλάκες. Γενικά, τα χαρακτικά των δημιουργών αποκτούν, με την τελειοποίηση των τεχνικών, μια εξαιρετική ποιότητα και οι καλλιτέχνες καταφέρνουν να εκφραστούν με μια πολύ προσωπική γλώσσα.

Το τελευταίο χαρακτικό του William Hogarth προκαλεί συγκίνηση και θαυμασμό. Ο καλλιτέχνης το φιλοτεχνεί εφτά μήνες πριν πεθάνει – με τίτλο Tail pièce – και συνθέτει μια ανεκτίμητη εικόνα όλης της καλλιτεχνικής και ανθρώπινης ζωής του, με την απαισιόδοξη και σατιρική εικόνα του τέλους της ζωής του, του Κρόνου-Χρόνου, και γενικά των πάντων, αλλά και την αθάνατή του εφεύρεση της Ομορφιάς. Η κύρια παράσταση αποτελεί και την τελευταία σάτιρα των “υψηλών” έργων τέχνης και προσωπικό Memento mori, ενώ το κάτω μέρος του έργου με τα κείμενα και τους δύο κώνους, καλλιτεχνική του διαθήκη, αναφέρεται στην πεποίθησή του ότι ηύρε την αθάνατη «γραμμή της ομορφιάς», όπως την αναλύει στη μελέτη του The Analysis of Beauty (1753), παρόμοια με το ανεικονικό σύμβολο της Αφροδίτης, τον κωνικό λίθο της λατρείας της θεάς στην Παλαίπαφο.

Το πάθος της Δυτικής Ευρώπης για τον εξωτισμό, ιδιαίτερα την Κίνα, αναπτύσσεται στο 18ο αιώνα: χαλκογραφίες οι οποίες εικονογραφούν βιβλία και ανεξάρτητες οξυγραφίες “προοπτικές όψεις”, οι οποίες μέσω μιας οπτικής συσκευής (zograscope) προσφέρουν την ψευδαίσθηση μιας τρισδιάστατης παράστασης μνημείων, παλατιών, κήπων, λιμανιών κά.

Ο Francisco de Goya, χρησιμοποιώντας κυρίως την οξυγραφία σε φόντο ακουατίντας, εξυψώνει τη χαρακτική ως καλλιτεχνική γλώσσα : στο τέλος του 18ου αιώνα, o Πρώτος Ζωγράφος της Αίθουσας του Βασιλιά παριστάνει στη σειρά Τα Καπρίτσια (Los Caprichos), όπως γράφει η Lida Simon,«τις αμέτρητες ιδιορρυθμίες και ανοησίες που υπάρχουν σε κάθε πολιτισμένη κοινωνία, και τις κοινές προκαταλήψεις και τις παραπλανητικές πρακτικές που τα έθιμα, η αμάθεια, ή η ιδιοτέλεια τις έχουν καταστήσει συνήθεις». Σάτιρα της κοινωνίας της εποχής του στην Ισπανία, ιδιαίτερα των ευγενών και του κλήρου, εξελίσσεται η σειρά 80 χαλκογραφιών από το ρεαλισμό ως το φανταστικό. Ας σημειώσουμε ότι με τα χαρακτικά του Goya η ασχήμια πρωτοεμφανίζεται θριαμβευτικά στην τέχνη.

Η προτελευταία χαλκογραφία, με τίτλο Κανένας δεν μας είδε, απεικονίζει μοναχούς με ράσα, οι οποίοι κατέβηκαν λαθραία στο κελάρι. Παραμορφωμένα πρόσωπα χωρίς ευπρέπεια, κάνοντας μορφασμούς, απλά άσχημα ή και αλλόκοτα, μαζεύτηκαν κοντά σε μια βαρέλα και πίνουν κρασί.